Trong quá trình lãnh đạo thực hiện sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, ở bất cứ giai đoạn nào, các thế lực thù địch cũng luôn dùng mọi phương thức, thủ đoạn để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ ta trên mặt trận chính trị tư tưởng và lý luận. Trong giai đoạn hiện nay, chúng thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” nhằm làm lung lạc tư tưởng, mất phương hướng trong cán bộ, đảng viên và nhân dân ta, thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, làm tăng thêm những mầm mống của nguy cơ sụp đổ từ bên trong.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ những dấu hiệu suy thoái về tư tưởng chính trị, trước hết là những biểu hiện phai nhạt lý tưởng cách mạng. Người luôn căn dặn cán bộ, đảng viên và lực lượng cách mạng “Đạo đức là gốc của người cách mạng”, “Làm cách mạng là công việc to tát nếu không có đạo đức thì làm sao làm nổi, làm sao lãnh đạo được nhân dân”. Người yêu cầu cán bộ, đảng viên sửa đổi lối làm việc, phải đấu tranh với những hiện tượng thờ ơ trước những nhận thức lệch lạc, quan điểm sai trái “Nghe những lời bình luận không đúng, cũng làm thinh, không biện bác. Thậm chí nghe những lời phản cách mạng cũng không báo cáo cấp trên biết. Ai nói sao, ai làm gì cũng mặc kệ”. Người phê phán những đảng viên dao động, thiếu lý tưởng cách mạng “Nếu chỉ có công tác thực tế, mà không có lý tưởng cách mạng, thì cũng không phải là người đảng viên tốt…”. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “Đảng phải chống cái thói xem nhẹ học tập lý luận. Vì không học lý luận thì chí khí kém kiên quyết, không trông xa thấy rộng, trong lúc đấu tranh dễ lạc phương hướng, kết quả là “mù chính trị”, thậm chí hủ hóa, xa rời cách mạng”.

Tại Đại hội XII của Đảng tiếp tục khẳng định phát triển đường lối đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, xây dựng văn hóa là nền tảng tinh thần. Đặc biệt, Đại hội XII còn bổ sung vấn đề “Đạo đức” để cùng với chính trị, tư tưởng, tổ chức hợp thành mục tiêu bao trùm toàn bộ công tác xây dựng Đảng. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, nhận định “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống…”. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) bàn về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và lần đầu tiên Đảng ta chỉ rõ 27 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Như vậy, từ Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) đến Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) cho thấy: Đảng ta đã nhận thức ngày càng rõ ràng hơn diễn biến, tính chất nghiêm trọng của tình trạng suy thoái; sự suy thoái về đạo đức, lối sống sẽ dẫn tới “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong Đảng; chính vì vậy việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống đối với cán bộ, đảng viên phải luôn được coi trọng.

Nhiệm vụ trọng tâm nhiệm kỳ Đại hội XV Đảng bộ tỉnh chỉ rõ “Tập trung xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tình trạng “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu…”. Thực hiện Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2015-2020, thời gian qua, cấp ủy, ủy ban kiểm tra các cấp và các cơ quan tham mưu, giúp việc của cấp ủy trong tỉnh đã chủ động thực hiện tốt công tác quán triệt, triển khai các quy định, hướng dẫn của Trung ương, Tỉnh ủy về công tác xây dựng Đảng, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng; xây dựng chương trình, kế hoạch công tác kiểm tra, giám sát, tổ chức triển khai, thực hiện toàn diện các nhiệm vụ do Điều lệ Đảng quy định, nhiệm vụ cấp ủy giao, tạo được sự chuyển biến rõ nét trong công tác xây dựng Đảng bộ; tăng cường kỷ luật, kỷ cương của Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng, kịp thời ngăn chặn tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên. Trong đó, chú trọng kiểm tra, giám sát và tập trung xử lý kịp thời những trường hợp có khuyết điểm, vi phạm về các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; việc chấp hành nghị quyết, chỉ thị, quy định, kết luận của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; quy chế làm việc, nguyên tắc tập trung dân chủ; phẩm chất đạo đức, lối sống; thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; những điều đảng viên không được làm; đoàn kết nội bộ; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; chấp hành kỷ luật quân đội; công tác sắp xếp bố trí cán bộ; giám sát việc xử lý những thông tin kịp thời về các vụ việc... Qua đó, tạo hiệu ứng xã hội tích cực, có tác dụng phòng ngừa và răn đe, ngăn ngừa xảy ra vi phạm.

Kết quả, từ năm 2015 đến nay, cấp ủy các cấp trong tỉnh đã tiến hành kiểm tra 2.361 tổ chức đảng, 1.785 đảng viên; giám sát thường xuyên 2.316 tổ chức đảng, 3.138 đảng viên; giám sát chuyên đề 840 tổ chức đảng, 982 đảng viên. Ủy ban kiểm tra các cấp giải quyết tố cáo 09 tổ chức đảng, 188 đảng viên; trong đó, tố đúng có vi phạm 01 tổ chức, 50 đảng viên; nội dung vi phạm về chấp hành nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; phẩm chất đạo đức, lối sống; những điều đảng viên không được làm; tham nhũng, cố ý làm trái; thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo; đất đai; bao che, trù dập; sử dụng văn bằng không hợp pháp; hôn nhân và gia đình; xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác; khai man lý lịch... Cấp ủy, ủy ban kiểm tra các cấp thi hành kỷ luật 04 tổ chức đảng, 893 đảng viên; nội dung vi phạm về chấp hành nghị quyết, quyết định; nguyên tắc tập trung dân chủ; kê khai lý lịch không trung thực; thiếu tinh thần trách nhiệm; buông lỏng lãnh đạo, quản lý; thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; giảm sút ý chí chiến đấu, có biểu hiện dao động về tư tưởng; viết đơn tố cáo mạo tên; tố cáo vu khống lãnh đạo; phát ngôn trái quan điểm của Đảng; in tờ rơi và xúi giục người khác nói xấu cán bộ; ý thức kỷ luật kém; vận động bầu cử trái quy định; tham ô tài sản; tham nhũng, cố ý làm trái; lợi dụng chức vụ vụ lợi; phẩm chất đạo đức, lối sống; tham gia tệ nạn xã hội; xúc phạm nhân phẩm người khác; bỏ công tác, bỏ sinh hoạt đảng...  

Bên cạnh những kết quả đạt được cũng còn một số hạn chế, khuyết điểm như: Một số cấp ủy, cơ quan, đơn vị còn xem nhẹ tính giám sát của cộng đồng nên không nhìn nhận rõ về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên; có những trường hợp quy hoạch, bổ nhiệm, đề bạt còn chưa chặt chẽ, chỉ đến khi sai phạm bị quần chúng tố giác, có những vụ việc cơ quan pháp luật vào cuộc mới lộ rõ nguyên nhân “nặng tài, nhẹ đức” và cả quan niệm sai về tiêu chuẩn Đức - Tài. Về “Tài” thì nhấn mạnh bằng cấp hoặc chỉ dựa vào thành tích bề nổi, nhất thời mà không xem xét toàn diện, thậm chí còn bỏ qua những tín hiệu phía sau, như “chạy”, “mua” mà có. Về “Đức” thì nhấn mạnh tiêu chuẩn tròn trịa chưa mắc khuyết điểm, xem nhẹ phê bình, tự phê bình, che giấu khuyết điểm, vi phạm, đổ lỗi… Một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, xem nhẹ những giá trị truyền thống, thuần phong mỹ tục của dân tộc và con người Việt Nam, dẫn đến vi phạm.

Nguyên nhân của thực trạng nêu trên bao gồm nhiều yếu tố khách quan và chủ quan; trong đó, nguyên nhân sâu xa, chủ yếu của tình trạng suy thoái trước hết là do bản thân những cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn luyện; lập trường tư tưởng không vững vàng, dao động trước những tác động từ bên ngoài; sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, bị cám dỗ bởi các lợi ích vật chất, không làm tròn trách nhiệm, bổn phận của mình trước Đảng, trước dân.

Hai là, do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường đến cán bộ, đảng viên, trong khi đó các thế lực thù địch, phản động chống phá quyết liệt trên mặt trận tư tưởng, chính trị, thông qua các phương tiện truyền thông, mạng internet để nói xấu, bôi nhọ Đảng, hòng thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, từ đó một bộ phận đảng viên, nhất là đảng viên trẻ thiếu niềm tin, sa sút ý chí phấn đấu, phụ họa theo những lệch lạc… là tiền đề để dẫn đến suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Ba là, do chưa làm tốt công tác chính trị, tư tưởng, công tác tuyên truyền giáo dục. Việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các nghị quyết, chỉ thị, quy định về xây dựng, chỉnh đốn Đảng ở một số nơi chưa đến nơi đến chốn, kỷ cương, kỷ luật không nghiêm, nói không đi đôi với làm.  

Bốn là, chất lượng một số trường hợp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên chưa cao; công tác quản lý đảng viên chưa chặt chẽ; sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt cấp ủy chưa nền nếp, nội dung sinh hoạt chưa phong phú, sinh động; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình có lúc, có nơi chưa tốt; kỷ luật, kỷ cương ở một số tổ chức đảng chưa nghiêm; đặc biệt tinh thần, trách nhiệm, ý thức tự giác, tính chiến đấu, tính Đảng ở một số cán bộ, đảng viên giảm sút, chậm được phát hiện xử lý.

Năm là, công tác kiểm tra, giám sát, giữ gìn kỷ luật trong Đảng có nơi còn chưa đủ mạnh, hiệu lực, hiệu quả còn hạn chế, chưa nghiêm túc; việc xử lý cán bộ, đảng viên bị suy thoái về đạo đức, lối sống một số ít trường hợp còn nương nhẹ, nể nang, thiếu kiên quyết.

Từ thực trạng, nguyên nhân nêu trên, xin đề xuất một số giải pháp góp phần ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên, như sau:

Một là, tiếp tục triển khai, thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng, gắn với thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Trên cơ sở nhận thức đúng, nắm vững nội dung Nghị quyết, cấp ủy các cấp nghiên cứu xây dựng kế hoạch, chương trình hành động phù hợp, đánh giá đúng thực tế, nhận diện và chỉ ra những biểu hiện cụ thể ở từng cán bộ, đảng viên, bảo đảm rõ từng nội dung, hình thức, bước đi, biết lựa chọn vấn đề trọng tâm, tránh dàn trải. Đây là một giải pháp thiết thực, hữu hiệu nhất nhằm ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu cao tính tự giác trong học tập, rèn luyện, luôn cầu tiến bộ; có ý thức kiên trì rèn luyện thói quen, phương pháp làm việc khoa học, nghiêm túc, cụ thể, tỉ mỉ. Biết tự đánh giá bản thân để lựa chọn biện pháp rèn luyện phù hợp; có thái độ nghiêm khắc trong tự phê bình, lắng nghe ý kiến nhận xét của quần chúng, cấp trên, cấp dưới về bản thân mình; phải tự giác, tích cực rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, năng lực, phong cách lãnh đạo; thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân; kết hợp chặt chẽ giữa công tác quản lý, giáo dục của tổ chức với ý thức tự giác, tự học, tự rèn của mỗi cá nhân. Tích cực chủ động phát huy ưu điểm, khắc phục, sửa chữa khuyết điểm để không ngừng tự hoàn thiện bản thân mình.

Tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, hiệu quả. Đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên; đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, thực hiện nền nếp việc bồi dưỡng lý luận, cập nhật kiến thức mới cho cán bộ, đảng viên; chú trọng tuyên truyền nêu gương người tốt, việc tốt; lấy nhân tố tích cực đẩy lùi tiêu cực; xây dựng nếp sống văn minh, lành mạnh, tiết kiệm, cấp trên nêu gương cho cấp dưới, người đứng đầu làm trước và thực sự mẫu mực để cho mọi người noi theo. Đồng thời, phải kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch; chủ động phòng ngừa những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

Hai là, thực hiện tự phê bình và phê bình nghiêm túc, trung thực, có hiệu quả, kết luận rõ ràng, xử lý nghiêm minh.

Tự phê bình và phê bình là bài thuốc hiệu nghiệm trong đấu tranh ngăn chặn sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên; trong tiến hành phê bình và tự phê bình phải công tâm, khách quan, mỗi người phải thành khẩn, thật thà, không che dấu hạn chế, khuyết điểm, không đổ lỗi cho tập thể, cho người khác. Kiên quyết khắc phục bệnh nể nang, ngại va chạm, đùn đẩy trách nhiệm, vì lợi ích cá nhân, cục bộ, phe nhóm mà bao che khuyết điểm, vi phạm cho nhau.

Kiểm điểm tự phê bình và phê bình nhằm phát huy ưu điểm, tìm ra khuyết điểm, hạn chế để sửa chữa, tiến bộ. Vì vậy, khi tiến hành tự phê bình và phê bình phải kết luận rõ ràng với mỗi cán bộ, đảng viên về mức độ, dấu hiệu suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, nếu vi phạm phải xem xét xử lý về Đảng và chính quyền, đoàn thể nhằm làm trong sạch bộ máy của Đảng, loại khỏi đội ngũ những cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, không có trường hợp ngoại lệ.

Ba là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng.

Công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng phải được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, hiệu quả theo đúng quy trình, quy định. Kiểm tra, giám sát toàn diện cả tư tưởng chính trị, phẩm chất, đạo đức, lối sống, năng lực công tác và kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao của cán bộ, đảng viên… Cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, tổ chức trong tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng, nhất là vai trò của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị, ủy ban kiểm tra các cấp trong tỉnh và quần chúng; gắn kiểm tra, giám sát với thi hành kỷ luật đảng; kiên quyết xử lý nghiêm minh những cán bộ, đảng viên vi phạm, những tổ chức đảng yếu kém trong thực hiện nhiệm vụ.

Sự suy thoái về đạo đức, lối sống là nguyên nhân dẫn đến suy thoái về tư tưởng chính trị. Vì vậy, các cấp ủy đảng cần thường xuyên quan tâm chăm lo công tác giáo dục chính trị tư tưởng; tăng cường kiểm tra, giám sát; mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu cao tinh thần trách nhiệm trong tự phê bình và phê bình, trong rèn luyện đạo đức, lối sống, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng.

Trong tình hình hiện nay, để chọn đúng cán bộ có đạo đức cách mạng, nhân dân mong muốn, các cấp ủy đảng quan tâm đến công tác kiểm tra, giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên; hơn hết mỗi cán bộ, đảng viên phải thể hiện “nói đi đôi với làm”, ý thức tự phê bình và phê bình phải “như người rửa mặt hằng ngày” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nhắc nhở. Chỉ những người thực sự tự giác học và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác mới có thể đủ điều kiện xây dựng phẩm chất trung thực, đạo đức trong sáng, hành động tích cực, sáng tạo và tuyệt đối trung thành với Đảng, để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Theo đó, mỗi cán bộ, đảng viên cần thường xuyên soi rọi, đối chiếu với 27 biểu hiện của Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) để thường xuyên uốn nắn, điều chỉnh những hành vi của mình cho phù hợp; đồng thời, qua đó phát hiện những cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất, loại ra khỏi bộ máy của Đảng, Nhà nước, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước ta trong sạch, vững mạnh./.

Hồng Phụng